UGC NET नेपाली सिलेबस दिसंबर 2026

इकाई 1 कविता

• कविताका विधा-उपविधागत स्वरूप र तत्त्वहरू नेपाली कविताको ऐतिहासिक एवम्‌ समाज-सांस्कृतिक पृष्ठभूमि नेपाली महाकाव्यको स्वरूप, परम्परा र प्राप्ति नेपाली खण्डकाव्यको स्वरूप, परम्परा र प्राप्ति
• प्राथमिक कालीन नेपाली कविता - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• मार्ध्यामक कालीन नेपाली कविता - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता आधुनिक कालीन नेपाली कविता - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• आधुनिकोत्तर नेपाली कविता - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• नेपाली लामो कविताको पृष्ठभूमि र परम्परा, स्वरूप, विकास, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• नेपाली कविताका लघु रूपको परम्परा, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता

इकाई 2 गद्याख्यान

• गद्याख्यान - विविध स्वरूप, प्रकृति, विधा-उपविधाका सैद्धान्तिक लक्षण र विशेषता नेपाली उपन्यास - सैद्वान्तिक स्वरूप र प्रवृत्तिगत विकास प्राथमिक कालीन गद्याख्यान - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• मारध्यामक कालीन गद्याख्यान - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता आधुनिक कालीन गद्याख्यान - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता आधुनिकोत्तर गद्याख्यान - स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता
• नेपाली उपन्यास - पृष्ठभूमि, विधागत स्वरूप, भेद र शैलीगत विशेषता आधुनिक तथा आधुनिकोत्तर नेपाली उपन्यास - परम्परा, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता नेपाली कथा - पृष्ठभूमि, विधा-उपविधागत स्वरूप र शैलीगत विशेषता
• आधुनिक तथा आधुनिकोत्तर नेपाली कथा - स्वरूप, प्रवृत्ति तथा शैलीगत विशेषता

इकाई 3 नाटक र चलचित्र अध्ययन

• नाटकको विधागत उदभव, विकास तथा भेद उपभेदहरूका सैद्वान्तिक स्वरूप र विशेषता नेपाली नाटकको पृष्ठभूमि, परम्परा, स्वरूप-विकास र विशेषता नेपाली नाटक - वस्तु-स्रोत, प्रवृत्ति, वर्गीकरण र शैलीगत विशेषता नेपाली नाटकका लघुभेद - एकाङ्गी, रेडियो रूपक, सडक नाटक आदिका विधा-उपविधात्मक
• स्वरूप, प्रवृत्ति र विशेषता
• नाटक र रङ्गमञ्चको सम्बन्ध, रङ्गमञ्चका प्रकार, रङ्गमञ्चका सङ्घटक तत्त्व, रङ्गमञ्चको महत्त्व
• नाटक र चलचित्रमाझ सम्बन्ध तथा साम्य-भैद, दृश्य-श्रव्य कलाका रूपमा चलचित्रको स्वरूप, प्रकृति
• र उद्भवको इतिहास, चलचित्र-अध्ययनको परम्परा, अनुशासनका रूपमा चलचित्र अध्ययनको विकास
• चलचित्र अध्ययनका सैद्धान्तिक आधार नेपाली चलचित्रकलाको उद्भव र विकास, नेपाली चलचित्रका विविध विधा-उपविधागत भैद, प्रविधि विशेषता र प्राप्ति

इकाई 4 निबन्ध र समालोचना

• साहित्यविधाका रूपमा निबन्धको उद्भव र विकासको पृष्ठभूमि र परम्परा तथा निबन्धका विधा उपविधागत स्वरूप, वैशिष्टय, तिनका सङ्घटक तत्त्व
• नेपाली निबन्ध - पृष्ठभूमि, परम्परा, स्वरूप, विधा-उपविधागत भेदहरू र विशेषता नेपाली आत्मपरक निबन्धको स्वरूप-विकास, प्रवृत्तिगत वैशिष्टय र प्राप्ति
• नेपाली वस्तुपरक निबन्धको स्वरूप-विकास, प्रवृत्तिगत वैशिष्ट्य र प्राप्ति
• नेपाली नियात्रा, संस्मरणात्मक गद्य, शब्दचित्र, दैनिकी, पत्र-साहित्य समालोचनाको अवधारणा, समालोचनाका तत्त्व र प्रकार, समालोचनाका शोध-लेखन, टिप्पणी लेखन, पुस्तक निरूपण र पाठक-प्रतिक्रियाका स्वरूप-भैद, भूमिका र महत्त्व
• नेपाली समालोचनाको पृष्ठभूमि, परम्परा र यसका प्रवृत्ति
• नेपाली समालोचनाका सैद्वान्तिक आधार र पद्धति

इकाई 5 साहित्येतिहास

• साहित्येतिहास - प्रकृति, स्वरूप, संरचना, क्षेत्र र सीमा साहित्येतिहास लेखनका आधार, प्रयोजन र महत्त्व साहित्येतिहासमा कालविभाजनका आधार, प्रयोजन र महत्त्व साहित्येतिहास र साहित्यालोचनामाझ भेद-साम्य साहित्येतिहासका प्रकार, साहित्येतिहास लेखनका समस्या र सीमा नेपाली साहित्यको इतिहास लेखनको पृष्ठभूमि, परम्परा र यसका आधार, सीमा र सम्भावनाहरू नेपाली साहित्येतिहासको काल विभाजन - परम्परा, प्रयोजन, आधार, सीमा र सम्भावनाहरू
• नेपाली काव्यभाषाको विकासको पृष्ठभूमि र परम्परा
• प्राथमिककालीन नेपाली कविता - पृष्ठभूमि, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति, शैलीगत विशेषता र प्राप्ति
• प्राथमिक कालीन नेपाली गद्य - पृष्ठभूमि, विधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत विशेषता र प्राप्ति
• मारध्यामक कालीन नेपाली कविता - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैलीगत वैशिष्ट्य
• मार्ध्यामक कालीन नेपाली गद्यसाहित्य - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैली माध्यमिक कालीन नेपाली नाटक र रङ्गमञ्च - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैली
• आधुनिक नेपाली कविता - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैली
• आधुनिक नेपाली गद्याख्यान - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैली आधुनिक नेपाली नाटक, गद्य र समालोचना - पृष्ठभूमि, परम्परा, विधा-उपविधागत स्वरूप, प्रवृत्ति र शैली नेपाली पत्र-पत्रिकाको इतिहास, भाषिक एवस्‌ साहित्यिक वाद र आन्दोलनहरूको इतिहास, नेपाली सङ्घ संस्थाका योगदानको इतिहास, नेपाली भाषा-साहित्य शिक्षणको इतिहास

इकाई 6 सामान्य भाषाविज्ञान

भाषा - अर्थ, प्रकृतिगत विशेषता, संरचनात्मक स्वरूप-व्यवस्था, भाषाका क्षेत्र र सीमा, भाषा, भाषिका बोली र व्यक्तिबोली, भाषा र अर्थ, भाषा र माध्यम भाषा-भेद - संसारका भाषाहरूको वर्गीकरणका विविध आधार, पारिवारिक र आकृतिमूलक वर्गीकरण

भाषाविज्ञान - परिचय, क्षेत्र, सीमा, प्रयोजन, भाषाविज्ञानका विविध शाखा-प्रशाखा (सैद्धान्तिक र प्रायोगिक भाषाविज्ञान र ऐतिहासिक र तुलनात्मक भाषाविज्ञान, वर्णनात्मक भाषाविज्ञान, व्यतिरेकी भाषाविज्ञान, प्रयोगार्थविज्ञान, संरचनात्मक भाषाविज्ञान, साङ्केतिक भाषाविज्ञान, मानव भाषाविज्ञान समाज भाषाविज्ञान, मनोभाषाविज्ञान, कोशविज्ञान, अनुवादविज्ञान, शैलीविज्ञान, कर्पस भाषाविज्ञान आदि) भाषाविज्ञानका प्रमुख सम्प्रदायहरू - पाणिनि सम्प्रदाय, ऐन्द्र एवम्‌ चान्द्र सम्प्रदाय, जेनेभा सम्प्रदाय रसियाली सम्प्रदाय, प्राग सम्प्रदाय, लन्डन सम्प्रदाय, अमेरिकेली सम्प्रदाय, कोपेनहेगन सम्प्रदाय साहित्य-अध्ययन र सामान्य भाषाविज्ञानका अध्ययनको सम्बन्ध तथा प्रयोजन र महत्त्व ध्वनिविज्ञान - भाषिक ध्वनिको परिचय, ध्वनि उच्चारणको प्रक्रिया, ध्वनि उच्चारण-अवयवहरू, भाषिक ध्वनिको वर्गीकरणका आधारहरू, ध्वनि उच्चारण-स्थान र प्रयत्न, ध्वनिका भैद, मानस्वरको सिद्वान्त ध्वनि-अध्ययनको भारतीय परम्परा वर्णविज्ञान - वर्णको परिचय र परिभाषा, ध्वनि, वर्ण, संवर्ण, उच्चार र अक्षरका अवधारणाहरू वर्णसिद्वान्त र वर्णान्वेषण प्रक्रिया

रूपविज्ञान - रूप, रूपिम, संरूप, पद र शब्दका अवधारणा, रूप-निर्धारण र विश्लेषणका सिद्वान्त र पद्धति, रूपका भेद, रूपसन्धिविज्ञान वाक्यविज्ञान - वाक्यको अवधारणा, वाक्यको संरचना, वाक्यका घटक - पद, पदावली, पदक्रम पदसङ्गति, उपवाक्य, आधारभूत वाक्य, वाक्यका प्रकार, वाक्य-रूपान्तरण अर्थविज्ञान र लिपिविज्ञान - भाषाविज्ञानमा अर्थको स्थान र महत्त्व, अर्थको अर्थ, अर्थका प्रकार, अर्थ निर्णय र अर्थबोधका आधार, स्फोट र शब्दशक्ति, भाषा र लिपिको सम्बन्ध, लिपिका प्रकार र शैली लिपिका विकासको इतिहास

इकाई 7 नेपाली भाषाविज्ञान

• नेपाली भाषाको उद्भव र विकासको इतिहास- प्राचीन, मध्यकालीन र आधुनिक भारतीय भाषाहरूको विकासका सन्दर्भमा नेपाली भाषाको ऐतिहासिक परिचय
• नेपाली भाषा-लेखन र अध्ययन-अध्यापनको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र परम्परा, नेपाली भाषाको व्याकरण लेखन, कोश-निर्माण, पाठय-सामग्री निर्माण, मुद्रण तथा प्रकाशनको परम्परा नेपाली वर्णविज्ञान नेपाली रूपविज्ञान एवम्‌ रूपसन्धिविज्ञान नेपाली वाक्यविज्ञान
• नेपाली लिपि र लेखनशैलीको विकास नेपाली भाषाको व्याकरण लेखन- परम्परा, समस्या र प्राप्ति नेपाली भाषाको शब्दभण्डार, शब्दवर्ग र व्याकरणिक कोटिहरू
• नेपाली लेखनका नियम र शैलीगत विशेषताहरू, पदक्रम र पदसङ्गति नेपाली भाषाको मानकीकरण र आधुनिकीकरणको प्रक्रिया, नेपाली भाषाको संवैधानिक मान्यताको इतिहास

इकाई 8 समालोचना सिद्वान्त

समालोचनाको अवधारणा, साहित्यालोचना र साहित्यसिद्वान्त, साहित्य-तत्त्व- वाङ्मय, काव्य र साहित्य साहित्यको प्रयोजन, साहित्यहेतु, साहित्यका विधा-उपविधाहरू, रस, ध्वनि, अलङ्कार, वक्रोक्ति, औचित्य काव्यभाषा, रीति र शैली, वस्तु, छन्द र लय, प्रतीक, बिम्ब, मिथक, कथानक, चरित्र एवम्‌ चरित्रचित्रण काल र अवकास, दृष्टिकोण र परिवेश, संरचना र बुनोट भारतीय साहित्यालोचनाको सैद्वान्तिक परम्परा - रस-सिद्वान्त, अलङ्कारशास्त्र, ध्वनिसिद्वान्त, रीतिवाद वक्रोक्तिवाद, औचित्यवाद

पाश्चात्य साहित्यालोचनाको सैद्धान्तिक परम्परा - अनुकरण र विरेचन सिद्धान्त, स्वच्छन्दतावादी काव्यशास्त्र, नव-शास्त्रीयतावादी काव्यशास्त्र बेनेदित्तो क्रोचेको सौन्दर्यशास्त्रीय कलासिद्वान्त, आई ए रिचडर्सका समालोचना सिद्धान्त, टी एस इलियटका समालोचना सिद्धान्त कलावाद, रूपवाद र अमेरिकेली नवआलोचनावाद संरचनावाद, उत्तरसंरचनावाद, वबिनिर्माण र उत्तरउपनिवेशवाद

नारीवादी समालोचना, परिवेशवैज्ञानिक समालोचना, पाठक-अनुक्रियात्मक समालोचना र लैङ्गिक समालोचना विधा-सिद्वान्त, इतिवृत्तशास्त्र र सांस्कृतिक अध्ययन मनोविश्लेषणात्मक समालोचना, समाजशास्त्रीय समालोचना, ऐतिहासिक एवस्‌ जीवनचरित्रात्मक समालोचना, मिथकीय समालोचना, तुलनात्मक समालोचना

अन्तर्निष्ठ र वहिर्निष्ठ॒ समालोचना, शैलीविज्ञान, सङ्केतविज्ञान

इकाई 9 लोकवार्ताविज्ञान र नेपाली लोकवार्ता

• लोक” 'लोकवार्ता' र 'लोकवार्ताविज्ञान'-का अर्थ र अवधारणा, लोकवार्ताविज्ञानको क्षेत्र र प्रयोजन लोकवार्ता अध्ययनको परम्परा र लोकवार्ताविज्ञानको विकास
• लोकवार्ताका विविध विधागत रूप, प्रकृति र प्रयोजन लोकवार्ता र लोकसाहित्य, लोकसाहित्यको स्वरूप, प्रकृति र महत्त्व, लोकसाहित्यका विधा-उपविधाहरू लोकसाहित्य र सिर्जित साहित्य, नेपाली साहित्यको लोकसाहित्यिक पृष्ठभूमि, परम्परा र महत्त्व लोकवार्ता अध्ययनका विविध सिद्वान्त र पद्धति लोकसाहित्य र लोकप्रिय साहित्य नेपाली लोकवार्ता अध्ययनको परम्परा, नेपाली लोकवार्ताका क्षेत्र र विधा-उपविधाहरू
• नेपाली लोकगीत, गाथा र कविताका विविध रूप र शैली
• नेपाली लोककथाका विविध रूप र शैली
• नेपाली लोकनाटक र प्रस्तुतिका विविध रूप र शैली
• नेपाली लोकसाहित्यका प्रकीर्ण भेद-उपभेदका स्वरूप र शैली लोकवार्ताको क्षेत्र-अध्ययन पद्धति

इकाई 10 वबिश्वसाहित्यको सर्वेक्षण र शोधविधि

• भारतीय साहित्यको सर्वेक्षण - प्राचीन भारतीय साहित्य- संस्कृत, पालि, प्राकृत साहित्यको पृष्ठभूमि
• परम्परा र विविध विधागत स्वरूपका साथै प्रमुख साहित्यकार र कृतिहरूको परिचय
• आधुनिक भारतीय साहित्य - हिन्दी, बाङ्ला, असमिया, मणिपुरी, मराठी, गुजराती, तमिल, तेलुगु, कन्तड
• र उडिया साहित्य, प्रमुख राष्ट्रिय साहित्यिक प्रतिभाहरूको परिचय
• पाश्चात्य साहित्यको सर्वेक्षण - प्राचीन ग्रिसेली साहित्य र साहित्यकार, फ्रान्सेली, रसियाली, जर्मनेली
• एवम्‌ अङ्ग्रेजी साहित्य र तिनका प्रसिद्ध साहित्यकारहरूको परिचय
• अफ्रो-एसियाली साहित्यको सर्वेक्षण - अफ्रिकेली तथा अरबेली, पर्सियाली, चिनियाँ र जापानेली साहित्य
• र तिनका प्रसिद्ध साहित्यकारहरूको परिचय विश्वसाहित्य र तुलनात्मक साहित्यका अवधारणा, तुलनात्मक साहित्यको क्षेत्र, स्वरूप र प्रयोजन
• तुलनात्मक साहित्य अध्ययनका विविध सम्प्रदाय, तुलनात्मक भारतीय साहित्यको अवधारणा र प्रयोजन
• भाषा, साहित्य र लोकवार्ता विषयक शोधका विधि र पद्धति - शोधको अर्थ, प्रयोजन, परम्परा, शोधका
• अङ्ग र उपकरण, शोध-आचरण, शोधका प्रकार, शोधविधि र पद्धतिको परिचय, सैद्वान्तिक र प्रायोगिक
• शोध, गुणात्मक र परिमाणात्मक शोध, वर्णनात्मक, ऐतिहासिक, तुलनात्मक, प्रयोगात्मक शोध र क्षेत्रविधि
• आदि विविध शोधविधि तथा पद्धतिहरूको परिचय